Άρθρα

Δημοσιεύθηκε στην ιστοσελίδα Hellas Journal, 21/09/2019

Μετά την κύρωση  της Συμφωνίας των Πρεσπών και του Πρωτοκόλλου Προσχώρησης της Βόρειας Μακεδονίας στο ΝΑΤΟ βαίνουμε σε μια νέα φάση την οποία αποκαλώ το Μετα-Μακεδονικό ζήτημα . Continue reading

Δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα “ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ”, 20/02/2019

Είχα την τιμή να εργαστώ για την (τότε) Ευρωπαϊκή Κοινότητα, για το ευρωπαϊκό όραμα και τα ιδανικά, ήδη από το 1970. Για την ακρίβεια στο Κέντρο Πληροφόρησης των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων στην Αθήνα (1970-1972). Κατά τη διάρκεια της χούντας, οι ευρωπαϊκοί θεσμοί υπερασπίστηκαν τους καταπιεσμένους από τη χούντα Ελληνες. Είμαι περήφανος που καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής μου ασχολήθηκα ενεργά για την προώθηση του οράματος της Ευρώπης.

Θα ήταν δίκαιο να πούμε ότι τόσο από πολιτική όσο και από θεσμική άποψη, η είσοδος της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Ενωση άνοιξε τον δρόμο για περαιτέρω διευρύνσεις και εντάξεις.
Σήμερα ακόμη πολλοί εξακολουθούν να νιώθουν ενοχλημένοι με την «προκατάληψη» που χρωμάτισε ορισμένα σχόλια και δηλώσεις αναφορικά με τον Ευρωπαϊκό Νότο.

Εν πάση περιπτώσει, υπήρξα μάρτυρας αυτών των προκαταλήψεων, ακόμη και στο επίπεδο των θεσμών, στην περίοδο που η Ελλάδα υπέβαλε αίτηση για ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ενωση. Η Ελλάδα έγινε το πρώτος μέλος που προερχόταν από την περιφέρεια. Μας θεωρούσαν «διαφορετικούς».

Η έννοια της «Ευρώπης των δύο ταχυτήτων» δημιουργήθηκε και προτάθηκε μάλιστα δημοσίως ήδη από το 1977-79, κατά τη διάρκεια της ενταξιακής διαδικασίας για την Ελλάδα. Θυμάμαι ακόμη τους Γκαστόν Θόρν και Λέο Τίντεμανς να αναπτύσσουν την ιδέα.

Η προσωπική μου εκδοχή για τη συνεχιζόμενη βαθιά ευρωπαϊκή κρίση, για να μην χρησιμοποιήσω τον όρο «πανωλεθρία» είναι ότι πρόκειται για μια κρίση ευρεία, διχαστική και βαθιά ριζωμένη. Είναι τόσο πολιτική, όσο και θεσμική. Αφορά περισσότερο στις ευρωπαϊκές αξίες και λιγότερο στο ευρώ ή στην οικονομική σύγκλιση και δημοσιονομική πειθαρχία.

Εχουμε συνειδητοποιήσει ότι η ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ενωση δεν φέρνει την τελειότητα και τη «λύτρωση». Απεναντίας, απέχουμε πολύ από την τελειότητα. Η παρατήρηση δεν περιορίζεται αποκλειστικά σε μία χώρα, αλλά θα μπορούσε να χαρακτηρίσει πολλά από τα κράτη-μέλη της Ενωσης, συμπεριλαμβανομένων των πυλώνων της δηλαδή τη Γερμανία και τη Γαλλία.

Δεν πρόκειται για αποτυχία της οικονομίας. Πρόκειται για αποτυχία της πολιτικής. Η πολύχρονη ευρωπαϊκή κρίση αποδεικνύει επίσης ότι δεν αρκεί η συνεργασία και η συμφωνία με τις καθιερωμένες πολιτικές ελίτ ή απλώς με το κατεστημένο.

Αναμφίβολα φέρουμε εμείς τη κύρια ευθύνη για τα δικά μας λάθη και αποτυχίες. Ακούγεται ρομαντικό. Ομως, οι πολιτικές ελίτ είτε αυτές που κυβερνούν είτε αυτές που βρίσκονται στην αντιπολίτευση ας επιδείξουν μεγαλύτερη διάθεση για συνεννόηση και για συγκλίσεις. Την ημέρα των εθνικών εκλογών συχνά ο φόβος, το συναίσθημα της οργής και η απόγνωση καθορίζουν την ψήφο μας. Οχι η προοπτική της αλλαγής ή ενός καλύτερου «αύριο».

Πέραν αυτών, έχουμε δραματικό έλλειμμα δημόσιας πληροφόρησης και επικοινωνίας εντός των ευρωπαϊκών θεσμών, αλλά και εντός των ίδιων των δημοκρατικών μας συστημάτων. Σκεφτείτε, για παράδειγμα, τον τρόπο με τον οποίο υπερισχύει στη Βουλή η έννοια της κομματικής πειθαρχίας έναντι των προσωπικών συνειδήσεων, συχνά δε με παράλογο τρόπο.

Το χάσμα ανάμεσα στον «μέσο πολίτη», από τη μία, και στους ευρωπαϊκούς θεσμούς και τις πολιτικές ελίτ, από την άλλη, δεν ήταν ποτέ πιο βαθύ και ευρύ. Δεν θα πρέπει να μας προκαλεί εντύπωση το γεγονός ότι το μήνυμα που προσπαθούν να περάσουν δεν μεταδίδεται, δεν γίνεται κατανοητό, δεν γίνεται αποδεκτό: Για την ακρίβεια, η κοινωνία το έχει απορρίψει.

Δίχως αμφιβολία, η «πόλις» και ο «πολίτης» αδυνατούν να κατανοήσουν γιατί τους επιβάλλονται επώδυνα οικονομικά μέτρα ή αντίμετρα, τη στιγμή που οι δημοκρατικά εκλεγμένοι άρχοντές τους δεν συμπεριφέρονται ως οι «άριστοι» της κοινωνίας. Εάν το ήθος και η υπευθυνότητα δεν αποτελούν τον αξιακό κώδικα που διέπει την πολιτική, τότε απογοητεύουμε τόσο την ίδια μας τη χώρα όσο και την δική μας Ευρώπη.
Οι αριστοτελικές αρχές της «καθάρσεως» και του «μέτρου» θα πρέπει να αποτελούν τον κανόνα και όχι την εξαίρεση του κανόνα στην πολιτική, τόσο στο ευρωπαϊκό όσο και στο εθνικό επίπεδο. Ωστόσο, το ίδιο «μέτρο» απαιτείται και όταν εφαρμόζονται μέτρα δημοσιονομικής λιτότητας.

Η πορεία προς την Ευρώπη και η πορεία της Ευρώπης αποτελούν την κοινή μας Οδύσσεια. Δεν υπάρχει εναλλακτική πρόταση.

Βαδίζοντας νωχελικά προς τις Ευρωεκλογές του Μαΐου οφείλουμε να απολογηθούμε στους Ευρωπαίους πολίτες οι οποίοι έχασαν το δικαίωμά τους στην αξιοπρέπεια. Η δημοκρατία πάνω απ’ όλα αφορά στη διατήρηση της ίδιας μας της αξιοπρέπειας.

Δημοσιεύθηκε στην ιστοσελίδα SLPRESS.gr, 13/02/2019

Μετά την κύρωση της Συμφωνίας των Πρεσπών από τη Βουλή των Ελλήνων και την περί αυτής επίσημη γραπτή ενημέρωση της κυβέρνησης της Δημοκρατίας της Βόρειας Μακεδονίας, ερχόμαστε αντιμέτωποι πλέον με το μείζον θέμα της μακεδονικής γλώσσας. Παρά τους ισχυρισμούς κυρίως από την πλευρά της κυβέρνησης, η Ελλάδα με τη Συμφωνία των Πρεσπών αναγνωρίζει για πρώτη φορά τη macedonian (μακεδονική) γλώσσα. Τούτο δε, χωρίς να υπάρχει λόγος. Απολύτως κανένας.

Δέχομαι ότι σε μια διάσκεψη μίας Επιτροπής του Οικονομικού και Κοινωνικού Συμβουλίου του ΟΗΕ το 1977 κατεγράφησαν οι ονομασίες των γλωσσών των χωρών-μελών του Οργανισμού. Η (τότε) Γιουγκοσλαβία το 1977 παρουσίασε τρεις γλώσσες. Τη σερβοκροατική, τη σλοβενική και τη μακεδονική. Είναι καταγεγραμμένο. Το ερώτημα μου είναι: Σήμερα μπορεί ο υπουργός Εξωτερικών οποιασδήποτε χώρας να ισχυριστεί ότι στη Σερβία, στη Κροατία ή στο Μαυροβούνιο η γλώσσα που ομιλούν είναι η σερβοκροατική; Continue reading

Δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα “ΤΑ ΝΕΑ”, 14/01/2019

‘Εφθασε λοιπόν η στιγμή της αλήθειας. Η χθεσινή Κυριακή δεν διέψευσε όσους φοβόμαστε ότι η Συμφωνία των Πρεσπών, με τα θετικά και τα αρνητικά της σημεία, θα δοκιμάσει την ωριμότητα της Δημοκρατίας και του πολιτικού μας συστήματος. Εύχομαι περισσότερο από ρομαντισμό και λιγότερο από ρεαλισμό η επικείμενη συζήτηση στη Βουλή να μην αποτελέσει μια οδυνηρή αντιγραφή της απογοητευτικής συνεδρίας της 15ης και 16ης Ιουνίου 2017. Το επίπεδο πολιτικής σύγκρουσης με αφορμή τη Συμφωνία έφερε τον νέο πολιτικό Διχασμό.

Ανεξαρτήτως της πολιτικής και προσωπικής στάσης που έχουμε απέναντι στη Συμφωνία των Πρεσπών, ας γίνει μία προσπάθεια να μην ακουστούν από το βήμα της Βουλής βαριά λόγια και χαρακτηρισμοί, όπως εθνικιστές, φοβικοί, δειλοί, υποκριτές, ανήμποροι. Επίσης, προδότες, μειοδότες, ενδοτικοί, υποτελείς και εφιάλτες. Continue reading

Δημοσιεύθηκε στην ιστοσελίδα “HUFFPOST“, 09/01/2019

Έχει χαθεί τελείως η έννοια του κριτικού λόγου.

Για την Ελλάδα το 2019 αρχίζει έχοντας όλα τα συμπτώματα του διχασμού που δυστυχώς έχει προκαλέσει στην κοινωνία, στην αντιπροσωπευτική μας Δημοκρατία και στο πολιτικό μας σύστημα η Συμφωνία των Πρεσπών. Θα εξακολουθήσει και μάλλον θα ενταθεί η χρήση των απαράδεκτων προσδιορισμών που ακούσαμε το 2018. Στην Ελλάδα δεν υπάρχουν πια κανονικοί πολίτες. Απουσιάζει παντελώς το ”μέτρο”. Είμαστε ή εθνικιστές και ακροδεξιοί ή μειοδότες και προδότες. Έχει χαθεί τελείως η έννοια του κριτικού λόγου. Continue reading

Δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα “Τα Νέα“, 15/12/2018

Ικανοποίηση εκπέμπει η Αθήνα για την διατύπωση των τροπολογιών του Συντάγματος της πρώην Γιουγκοσλαβικής Δημοκρατίας της Μακεδονίας. Μεταξύ αυτών και η τροπολογία ΧΧΧΙΙΙ περί ενσωμάτωσης της ονομασίας «Δημοκρατία της Βόρειας Μακεδονίας» (REPUBLIKA SEVERNA MAKEDONIJA) σε αντικατάσταση της καθιερωμένης από το Σύνταγμα του 1991 «Δημοκρατίας της Μακεδονίας». Λίγοι – λιγότεροι κάθε μέρα που περνάει – αναγνωρίζουν την σημασία της. Continue reading

Δημοσιεύθηκε στο περιοδικό “Άμυνα & Διπλωματία“, τεύχος Δεκέμβριος 2018

1. Η Ελλάδα αντιμετωπίζεται από την Αλβανία με βαθιά ριζωμένη καχυποψία ως μία «οιονεί εχθρική χώρα». Αν θέλουμε να είμαστε ακριβείς, μπορούμε να προσθέσουμε ότι και η Αλβανία αντιμετωπίζεται στην Ελλάδα με υπεροψία, αλλά και φόβο. Τα όσα συνέβησαν στους Βουλιαράτες στις 28 Οκτωβρίου 2018, το φονικό του  Έλληνα  υπηκόου  έξω από το χωριό, -κυρίως όμως η εξευμενιστική στάση του νότιου γείτονα της Αλβανίας- επιβεβαίωσαν για μια φορά ακόμη  την ορθότητα της πολιτικής  που εφαρμόζει  σταθερά σε σχέση με την Ελλάδα το αλβανικό κράτος. Συνοψίζεται στη φράση «Στις ελληνοαλβανικές σχέσεις η Αλβανία  πρέπει πάντοτε να  δείχνει ότι είναι ο ισχυρός παίκτης». Τούτο δε ανεξαρτήτως καθεστώτος, κυβερνήσεων και πρωθυπουργών. Κάποιες εξαιρέσεις από τον  κανόνα υπήρξαν τα τελευταία 30 χρόνια. Δεν είναι όμως δυνατόν να τον ανατρέψουν.

Την πολιτική αυτή της Αλβανίας υπηρετεί και προωθεί, με αξιοθαύμαστη ομολογουμένως αποτελεσματικότητα, επιτυχία και συνέπεια ο πρωθυπουργός της κύριος Έντι Ράμα. Όπως μάλιστα κατέδειξαν και οι εμφανείς δημόσιες -κυρίως όμως οι υπόγειες-  συνεννοήσεις  και αντιδράσεις μπορεί πάντοτε να υπολογίζει και στην εκούσια -ή λόγω αφελείας- χείρα βοηθείας δομών της Πολιτείας μας σε συνδυασμό με την έλλειψη πολιτικής συνεννόησης και συνοχής. Επίσης, την  ιδεολογική-κομματική ταυτότητα και φόρτιση που προσδιορίζουν την πολιτική μας  θέση, δράση και αντίδραση.
Continue reading

Δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα “Η Καθημερινή“, 05/12/2018

Τέλη Ιουλίου 2018. Μόλις είχα ολοκληρώσει τη συγγραφή του βιβλίου «Ελλάδα και Βόρεια Μακεδονία – Αυτοψία της Δύσκολης Συμφωνίας των Πρεσπών» που πρόσφατα κυκλοφόρησε με έναν βαρυσήμαντο πρόλογο του Ευάγγελου Βενιζέλου. Ζήτησα τη γνώμη ενός από τους τελευταίους σοφούς των Αθηνών. Τον θεωρώ τον σημαντικότερο εν ζωή εκπρόσωπο της διπλωματικής σχολής ορθολογισμού, γνώσης και σκέψης, κύριο χαρακτηριστικό της οποίας ασφαλώς δεν είναι ο επί παντός επιστητού ακτιβισμός. Ακόμη δε λιγότερο, ο με κάθε τίμημα συμβιβασμός.

Πολλά θα είχαν να ωφεληθούν οι γεμάτοι αυτοπεποίθηση διπλωματικοί/πολιτικοί παντογνώστες αν ζητούσαν τη γνώμη του. Με ενθάρρυνε να προχωρήσω. Κοινή ήταν η διαπίστωσή μας ότι με ή χωρίς συμφωνία οι γείτονές μας δύσκολα θα απαρνηθούν τον μακεδονισμό και τα θεμελιώδη συστατικά του (γλώσσα, εθνότητα). Continue reading

Δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα “Τα Νέα“, 01/10/2018

Όχι. Ούτε διάθεση ούτε πρόθεση έχω να μειώσω την αξιοπιστία του δημοψηφίσματος στη γειτονική μας Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας. Έχω μάθει με τον σκληρό τρόπο να σέβομαι και να μην υποτιμώ τους γείτονές μας, όπως δυστυχώς συνηθίζουμε με τους βόρειους κυρίως ως κοινωνία, ως λαός και συχνά ως κράτος… Ναι, έχουμε ανοικτά ζητήματα, ανοικτά προβλήματα. Άλλο όμως η πατριωτική προσπάθεια να πετύχουμε το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα για τα εθνικά μας συμφέροντα και άλλο η υποτίμηση και η αλαζονεία. Την πληρώσαμε ακριβά μάλιστα με απόφαση – ράπισμα από το Διεθνές Δικαστήριο στο όχι πολύ μακρινό παρελθόν. Continue reading