Δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Άμυνα & Διπλωματία, τεύχος Ιανουαρίου 2026.
«… δίκαια μὲν ἐν τῷ ἀνθρωπείῳ λόγῳ ἀπὸ τῆς ἴσης ἀνάγκης κρίνεται, δυνατὰ δὲ οἱ προύχοντες πράσσουσι καὶ οἱ ἀσθενεῖς ξυγχωροῦσιν…»
(«…στις ανθρώπινες σχέσεις, τα νομικά επιχειρήματα έχουν αξία όταν εκείνοι που τα επικαλούνται είναι περίπου ισόπαλοι σε δύναμη και ότι, αντίθετα, ο ισχυρός επιβάλλει ό,τι του επιτρέπει η δύναμή του και ο αδύναμος υποχωρεί όσο του το επιβάλλει η αδυναμία του…».)
Η επιβολή του δίκαιου του ισχυρού ή ισχυρότερου δεν είναι σημερινό φαινόμενο. Το χαρακτηριστικό αυτό απόσπασμα του Διαλόγου των Μηλίων, από την Ιστορία του Πελοποννησιακού Πολέμου του Θουκυδίδη, αποδίδει επακριβώς και την σημερινή των πραγμάτων κατάσταση.
Το 2025 συνέπεσε με τις κρίσιμες επετείους της υπογραφής ιστορικών Συμφωνιών και Κειμένων που επρόκειτο να αποτελέσουν το πλαίσιο των μεταπολεμικών διεθνών σχέσεων και της ειρηνικής συνύπαρξης στο λυκόφως του Ψυχρού Πολέμου: τα 80χρονα της Συμφωνίας της Γιάλτας και του Καταστατικού Χάρτη του ΟΗΕ και τα 50χρονα της Τελικής Πράξης του Ελσίνκι. Στιγματίσθηκε, ταυτόχρονα, από την ανατροπή των βασικών αυτών κειμένων που συνομολογήθηκαν για τη διεθνή τάξη πραγμάτων. Πάρα τις ατέλειες, την ελαττωματική -συχνά δε και μεροληπτική- τους εφαρμογή.
Στις 11 Φεβρουαρίου 1945, οι τρεις μεγάλοι -Σοβιετική Ένωση, Η.Π.Α. και Ηνωμένο Βασίλειο- ως προφανείς νικήτριες δυνάμεις του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου καθόριζαν το μέλλον του μεταπολεμικού κόσμου στη Διάσκεψη της Κριμαίας, όπως επίσημα ονομαζόταν η Διάσκεψη της Γιάλτας.
Η συμφωνία ίδρυσης του ΟΗΕ, σχέδιο και όραμα του Προέδρου Ρούσβελτ ήδη από το 1942, σφραγίσθηκε στη Γιάλτα. Ο Χάρτης υπεγράφη στις 26 Ιουνίου 1945. Μας έδωσε το μοναδικό, μέχρι σήμερα ακόμη, παγκόσμιο σύστημα συλλογικής ασφάλειας. Ο ρόλος των Πέντε Μονίμων Μελών έχει ιδιαίτερη θέση στο υπογραφέν Πρωτόκολλο των εργασιών της Γιάλτας.
Μεταξύ της Γιάλτας και της -επίσης τριμερούς- διάσκεψης Κορυφής του Πότσνταμ τον Ιούλιο του 1945, οι σοβιετικές δυνάμεις είχαν καταλάβει την Πολωνία, την Τσεχοσλοβακία, την Ουγγαρία, τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία.
Η Σοβιετική Ένωση είχε ήδη προσαρτήσει τα Βαλτικά κράτη και εγκατέστησε κυβέρνηση-ανδρείκελο στην Πολωνία, παραβιάζοντας το πνεύμα και το γράμμα της Γιάλτας. Ο Στάλιν πρόβαλε τον ισχυρισμό ότι ο «έλεγχος» των γειτονικών κρατών αποτελούσε αναγκαίο μέτρο για την ασφάλεια της Σοβιετικής Ένωσης. Τον επαναλαμβάνουν σήμερα, για την Ουκρανία και άλλες χώρες ο Βλαδίμηρος Πούτιν, ο δικός μας γείτονας ο κύριος Ερντογάν, η Λαοκρατική Δημοκρατία της Κίνας και άλλες .
Δεν μπορώ να αγνοήσω την επισήμανση ότι αυτό ακριβώς ισχύει σήμερα πέραν του Ατλαντικού, αν αναλύσουμε τις δηλώσεις των κορυφαίων Αμερικανών αξιωματούχων, το Δόγμα Τραμπ και τη Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας των Ηνωμένων Πολιτειών για τις χώρες με τις οποίες γειτνιάζουν. Η Ουάσιγκτον προειδοποιεί ότι το «Δυτικό Ημισφαίριο είναι δικό της».
To 1975, 30 χρόνια μετά την υπογραφή του Καταστατικού Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών, η διηρημένη Ευρώπη (ΝΑΤΟ, Σύμφωνο Βαρσοβίας και οι λεγόμενοι Αδέσμευτοι) απέκτησε το δικό της Χάρτη. Η υπογραφή, την 1η Αυγούστου 1975, της Τελικής Πράξης του Ελσίνκι, ως κατάληξη της Διάσκεψης για την Ασφάλεια και Συνεργασία στην Ευρώπη, ήταν καμπή στη διαμόρφωση της ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής.
Η υπογραφή έγινε ένα χρόνο μετά την τουρκική εισβολή στην Κύπρο. Διαρκούσας, δηλαδή, της Διαδικασίας, «…τα στρατεύματα ενός μέλους της Διαδικασίας εισέβαλαν στο έδαφος ενός άλλου. Παραβιάσθηκαν έτσι προκαταβολικά και συνολικά όλες οι αρχές της…», όπως είχε τονίσει στο Ελσίνκι ο Κωνσταντίνος Καραμανλής.
Ο Μάρτιν Λούθερ Κίνγκ κήρυττε ότι «Ειρήνη δεν είναι η απουσία πολέμου, αλλά η επικράτηση του Δικαίου». Αυτός είναι και ο δικός μας ορισμός της ειρήνης. Την ειρήνη αυτή επιθυμούμε και επιδιώκουμε. Η Ειρήνη δεν διασφαλίζεται με τη «λογική» των όπλων, ούτε με το φόβο, με την υποταγή και με αβάστακτους -για να τη διατηρήσουμε- όρους. Όπως τους όρους που προσπαθούν να επιβάλλουν στην Ουκρανία.
Με τη ρωσική εισβολή και τον πόλεμο του Προέδρου Πούτιν στην Ουκρανία, τον Φεβρουάριο του 2022, αναβιώνει ένας ανισόρροπος, επικίνδυνος, καινούργιος κόσμος. Ο κυνισμός του πολέμου και των όπλων, ο αναθεωρητισμός, η υποτίμηση της ανθρώπινης ζωής και η «παρασυνεπής λογική» είναι βασικά συστατικά του.
Η αναίτια ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, η προηγηθείσα το 1974 ατιμώρητη τουρκική εισβολή στην Κύπρο και η στρατιωτικοποιημένη προβολή των τουρκικών διεκδικήσεων στο Αιγαίο και στη Νοτιοανατολική Μεσόγειο έχουν πολλά κοινά σημεία. Η επεκτατική τους πολιτική διαπνέεται από το περί «ζωτικού χώρου» δόγμα.
Ο τουρκικός αναθεωρητισμός αποτελεί απειλή, στρατιωτική και υπαρκτή. Η Τουρκία αμφισβητεί:
– τη, βάσει συγκεκριμένων Συνθηκών, εδαφική ολοκλήρωση της Ελλάδος,
– την άσκηση της ελληνικής κυριαρχίας στα νησιωτικά συμπλέγματα του Αιγαίου Πελάγους,
– το δικαίωμα άσκησης των κυριαρχικών δικαιωμάτων της Ελλάδος στο Αιγαίο Πέλαγος και στη ΝΑ Μεσόγειο, υπό την απειλή κήρυξης πολέμου.
Ενισχύοντας σήμερα, με τρόπο που μας προκαλεί ενθουσιασμό και συγκίνηση, την αμυντική και διπλωματική μας φαρέτρα επενδύουμε στην ειρήνη.
Η Τουρκία όμως θεωρεί ότι την απειλούν:
• Η ενδυνάμωση της ισχύος, του κύρους και της αξιοπιστίας της Ελλάδος. Κατεξοχήν δε η εμβάθυνση της πολυεπίπεδης συνεργασίας μας με το Ισραήλ.
• Η πρωτοφανής, εντός πενταετίας, ενίσχυση της ελληνικής άμυνας και ο εκσυγχρονισμός των οπλικών μας συστημάτων.
• Η άρνησή μας να αυτο-αφοπλισθούμε, για να διευκολύνουμε τα σχέδια της Τουρκίας.
Σοβαρά ερωτηματικά εγείρει, σίγουρα, το γεγονός ότι κόμματα της αντιπολίτευσης, που έχουν μάλιστα κυβερνήσει τη χώρα κάτω από δύσκολες αναμφίβολα καταστάσεις, καταψηφίζουν τις δαπάνες για την εθνική μας άμυνα και τις συμφωνίες στρατηγικής συνεργασίας με τη Γαλλία και τις ΗΠΑ. Η πολιτική συνεννόηση, αν θεωρήσουμε ότι υπάρχει (πράγμα για το οποίο δεν είμαι βέβαιος), δεν πρέπει να είναι τόσο δειλή. Ο τουρκικός αναθεωρητισμός μας αναγκάζει να είναι διαχρονική, ισχυρή και να εμψυχώνει. Χωρίς αστερίσκους.
Στην Ελλάδα, συνηθίζουμε να γυρίζουμε γρήγορα σελίδα και να θεωρούμε ως αυτονόητες και δεδομένες ορισμένες καταστάσεις. Γυρίζω έξι χρόνια πίσω, θέτοντας ορισμένα ερωτήματα: ποια θα ήταν η πολιτική κατάσταση στην Ελλάδα, αν το Μάρτιο του 2020 είχε πέσει ο Έβρος;
Ποια η ισορροπία ισχύος με την Τουρκία ; Ποια η αξία της Ελλάδος, ως εταίρου και συμμάχου, αν δεν μπορεί να υπερασπισθεί τα σύνορά της;
Λάθος μου θα ήταν αν περιόριζα την δύναμη αποκλειστικά στον αμυντικό τομέα. Ας μην ξεχνάμε ότι τρεις είναι οι παράγοντες που δίδουν στην Ελλάδα οικουμενική διάσταση: η πολιτισμική μας κληρονομιά, οι παρακαταθήκες και υποθήκες των κλασικής Ελλάδος, η δύναμη της Ομογένειας, που είναι ποσοτική και ποιοτική, και η κυριαρχία της ελληνικών συμφερόντων εμπορικής ναυτιλίας.
Θα σταθώ, ειδικά, στην ναυτιλία των Ελλήνων ως θεμελιώδη παράγοντα ισχύος. Παραμένει, με 5.700 πλοία, η ηγέτιδα ναυτιλία, αντιπροσωπεύοντας πάνω από το 20% της παγκόσμιας ναυτιλίας και πάνω από το 61% της ευρωπαϊκής. Ο ελληνόκτητος στόλος έχει παρουσιάσει αξιοσημείωτη ανάπτυξη, αυξάνοντας τη χωρητικότητά του κατά περισσότερο από 42% από το 2015 μέχρι σήμερα.
Η προβολή ισχύος απαιτεί συνέργειες. Όσο πιο ισχυρός εμφανίζεσαι ή θεωρείσαι από τους άλλους, τόσο μεγαλύτερες πιθανότητες έχεις να καθιερωθείς ως έξυπνος παίκτης στην παγκόσμια επιτραπέζια Monopoly. Αλλιώς, κινδυνεύεις, αντί για παίκτης, να γίνεις κάρτα προς αγορά, ανταλλαγή ή προς εκποίηση στο δημοφιλές αυτό παιχνίδι.
Οι πρόσφατες στρατηγικές κινήσεις της κυβέρνησης της Ελλάδος σε συνέργεια με την Αίγυπτο, το Ισραήλ, την Ινδία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και με την Administration του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ στους τομείς της ενέργειας, των οδεύσεων ενέργειας, διασύνδεσης δικτύων, μεταφοράς αμερικανικού αερίου στην Ευρώπη, στο ναυπηγο-επισκευαστικό τομέα αποτελούν κρίσιμο μέγεθος ισχύος. Επίσης, η ελληνική πρωτοκαθεδρία (METLEN) στην παραγωγή του βωξίτη και προσεχώς στην εξαγωγή γαλλίου (πολύτιμη σπάνια γαία, παραπροϊόν του βωξίτη) προσθέτουν στην αξία της χώρας μας στην παγκόσμια monopoly, στην παγκόσμια σκακιέρα.
Ανακεφαλαιώνω:
Σημασία έχει να είσαι ρεαλιστής και να κατανοείς τους κανόνες της Φυσικής, την αρμονία ή δυσαρμονία της παγκόσμιας αρχιτεκτονικής και τη λογική της ισορροπίας. Την αναζητάς στο υψηλότερο εφικτό σημείο εξισορρόπησης του επιθυμητού (ισχύς αρχών, αξιών και κανόνων δικαίου) με την πραγματικότητα (δόγμα Τραμπ). Το δίκαιο και το συμφέρον του ισχυρού είναι ο απόλυτος κανόνας, κάτι στενάχωρο που δεν μπορεί να διορθωθεί με εξαγγελίες, επαγγελίες, δεοντολογίες, αφορισμούς, ευχές και προσευχές. Οι οιμωγές και οι οικτιρμοί για την άτακτη υποχώρηση του Δικαίου δεν θα ακουσθούν και ουδένα επηρεάζουν.
Ο πολιτικός και ο διπλωμάτης οφείλουν να κινούνται στη σκακιέρα, διασφαλίζοντας ότι κάθε κίνησή τους θα έχει θετική συνέχεια.
Ζούμε σε μια ιστορική φάση όπου οι διεθνείς κανόνες και συνθήκες έχουν παραμεριστεί.
Η Ελλάδα διαθέτει σημαντική οικονομική ισχύ, κυρίως, μέσω της ναυτιλίας. Αυτό, αν το αξιοποιήσουμε, μας προσδίδει μεγαλύτερο κύρος στην παγκόσμια σκακιέρα. Επιπλέον, οι μεγάλες ελληνικές επιχειρήσεις, -ήδη ευρωπαϊκοί και, σύντομα, παγκόσμιοι παίκτες- διευκολύνουν την προβολή της ισχύος μας.
Όποιος απειλείται, έχει υποχρέωση να στηριχθεί πρωτίστως στις δικές του δυνάμεις. Αν δεν στηριχθείς στις δικές σου δυνάμεις, δεν μπορείς να περιμένεις από κανέναν τρίτο, όσο φίλος και είναι, να κάνει εκείνος αυτό που δεν κάνεις εσύ. Αν δεν είμαστε διατεθειμένοι και έτοιμοι να χυθεί ελληνικό αίμα, για να υπερασπισθούμε την πατρίδα μας, ας γνωρίζουμε ότι ουδείς πρόθυμος να θυσιαστεί ανθ’ ημών.
Η ισχύς της άμυνας και αποτροπής σήμερα, διασφαλίζει τη χώρα απέναντι σε γεωπολιτικές απειλές. Προϋπόθεση διαφύλαξης του κεκτημένου, εφεξής, είναι η πολιτική σταθερότητα και ωριμότητα.
Το σημαντικότερο κεφάλαιο του Ελληνισμού είναι το ανθρώπινο. Σημασία, ασφαλώς, έχει να επιστρέψουν στην Ελλάδα τα ελληνικά μυαλά. Σημαντικό όμως είναι να αξιοποιούνται εκεί που ευδοκιμούν.
